I racconti del Premio Energheia Europa

Η φυλακή της μνήμης, Mαρία-Αγορή Γραββάνη

φιναλίστ Βραβείο Energheia Greece 2022

Ήξερα ότι εκείνο το απόγευμα θα το θυμάμαι για πάντα. Ήταν ένα απόγευμα του Μαρτίου. Ο ουρανός ήταν καταγάλανος έτσι όπως έδυε ο ήλιος, που με τις πορτοκαλί ακτίνες του έβαφε τις απολήξεις του ουρανού. Ο καιρός ήταν καλός για Άνοιξη. Είχαμε ξεκινήσει νωρίς το πρωί και η συγκίνηση κλιμακωνόταν μετά από κάθε σταθμό στο ταξίδι μας.

Κατευθυνόμασταν πλέον προς τα Φυλακισμένα Μνήματα. Μιλούσαμε και γελούσαμε και η διαδρομή ήταν ευχάριστη. Ανά στιγμές σκεφτόμουν όσα είχαμε δει και όσα είχαμε ακούσει και πιθανότατα αν δεν ερχόμασταν για το συνέδριο να μην μας δινόταν η ευκαιρία να αποκτήσουμε αυτές τις ενθυμήσεις. Πόσος πόνος και πόσα βιώματα μπορούσαν να χωρέσουν σε λίγα λόγια των ανθρώπων που τα βίωσαν. Βυθίστηκα για λίγα λεπτά σε σκέψεις.

Μετά από λίγο, το λεωφορείο άρχισε να κινείται σε έναν δρόμο με χαλίκια και το καταπράσινο τοπίο άλλαξε σε ένα τοπίο που πρωταγωνιστούσε το γκρίζο και οι ακτίνες του ήλιου γινόταν όλο και πιο έντονες καθώς προχωρούσε σε πλήρη δύση.

– Φτάνουμε, φτάνουμε, ακούστηκαν μερικές σκόρπιες φωνές.

– Θα ήθελα να σας μιλήσω, μας είπε ο καθηγητής. Εκεί που θα πάμε είναι φυλακές. Κανονικές.

Μία ολιγόλεπτη σιγή έπεσε στο λεωφορείο.

– Ξέρω ότι απευθύνομαι σε ενήλικες, αλλά θα ήθελα να είστε συγκεντρωμένοι όλοι μαζί και να μην προκληθεί αναστάτωση. Επίσης, τα κινητά σας τηλέφωνα θα παραμείνουν εδώ. Απαγορεύεται να εισέλθετε με αυτά, απαγορεύεται η μαγνητοσκόπηση ή η λήψη φωτογραφιών.

Φυσικά και δεν ειπώθηκε καμία αντίρρηση. Γνωρίζαμε όλοι πού πηγαίναμε. Κατεβήκαμε από το λεωφορείο και ακολουθήσαμε τον υπεύθυνο που θα μας οδηγούσε στο σημείο.

Οι φυλακές ήταν περικυκλωμένες με συρματόπλεγμα. Ένα τεράστιο προαύλιο, ψυχρό με χαλίκια, ένας τόπος  που φαινόταν σαν να είχε σταματήσει η ζωή. Σποραδικά μερικοί κρατούμενοι φαίνονταν από μακριά να σέρνουν το σώμα τους στο προαύλιο χώρο της φυλακής. Άλλοι κάπνιζαν και άλλοι κάθονταν στο πάτωμα ή περπατούσαν χωρίς σκοπό. Τα κτίρια ήταν επιβλητικά, με ξεθωριασμένα χρώματα, έμοιαζαν λες και ήταν ετοιμόρροπα. Οι φύλακες στέκονταν αμίλητοι επιβλέποντας τους κρατούμενους.

– Καλώς ήρθατε! Ακολουθήστε με, από εδώ!

Ένας ηλικιωμένος κύριος ήρθε και μας καλωσόρισε. Τον ακολουθήσαμε σιωπηλά και κατευθυνόμασταν πλέον προς το εσωτερικό ενός κτιρίου, ακολουθώντας ένα μονοπάτι σε έναν στενό διάδρομο. Φτάσαμε σε ένα ξέφωτο, συγκεντρωθήκαμε όλοι μαζί και ο κύριος ξεκίνησε να μας διηγείται την ιστορία εκείνου του ιστορικού μέρους.

Δύσκολο να μην συγκινηθείς, όταν ακούς τα γεγονότα που συνέβησαν. Στεκόμασταν μπροστά στον τοίχο των εκτελέσεων και η γλαφυρή περιγραφή των γεγονότων εύκολα μπορούσε να σε κάνει να φανταστείς τι συνέβη.

Ξάφνου άνοιξε μία πόρτα και μας κάλεσε να μπούμε. Μας ζήτησε να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τον χώρο και να μπούμε με ηρεμία. Στο ταβάνι κρέμονταν τρεις αγχόνες και περιμετρικά υπήρχαν κάγκελα προστατευτικά.

– Και όπως θα προσέξετε, παιδιά, το πάτωμα έφευγε και έτσι γινόταν ο απαγχονισμός. Μην ξεχάσετε ποτέ αυτά που θα σας πω…

Δέος. Ο χώρος ήταν ιερός. Εκεί μέσα είχαν μαρτυρήσει άνθρωποι που ήταν μικρότεροι από εμάς στην ηλικία για την ελευθερία, για την πατρίδα, για ιδανικά που δεν ξέρω ποιος πρεσβεύει σήμερα. Περπατήσαμε περιμετρικά του χώρου. Δεν πιστεύαμε όλοι όσα βλέπαμε.

– Ελάτε, δεν τελειώσαμε ακόμα, είπε ο καλοσυνάτος κύριος.

Περπατήσαμε αρκετά και βρεθήκαμε στα Φυλακισμένα Μνήματα. Η ψυχή μου σφίχτηκε. Ο ήλιος έπεφτε στα μάρμαρα των τάφων και φωτιζόταν περισσότερο η ανδρεία των εκτελεσμένων νέων. Οι τάφοι ο ένας κοντά στον άλλο. Οι ηλικίες των νέων μικρές, δεκατέσσερα, δεκαέξι, δεκαεννιά χρονών. Παιδιά.

Ένας εκπρόσωπος από τους φοιτητές και ένας εκπρόσωπος από την Χορωδία με αργό βηματισμό  κατέθεσαν στεφάνια στον τάφο του Ευαγόρα Παλληκαρίδη.

– Παιδιά, θα πούμε τον Εθνικό Ύμνο. Όλοι μαζί, είπε ο μαέστρος της χορωδίας.

Καθίσαμε όλοι σε στάση προσοχής, καθηγητές και φοιτητές. Με το σύνθημα του μαέστρου είπαμε τον Εθνικό Ύμνο εντός του νεκροταφείου, πάνω από τους ενταφιασμένους νέους. Κλαίγαμε. Ο σεβασμός στους νεκρούς και η ισχύ της μνήμης μας έκανε να συγκινηθούμε που ζήσαμε μία τέτοια στιγμή στην ζωή μας. Οι στιγμές είναι που καθορίζουν την ζωή του κάθε ανθρώπου. Όλοι γνωρίζαμε ότι αυτή την ημέρα δεν θα μπορέσουμε να την ξεχάσουμε ποτέ στην ζωή μας.

Ανάπαυση.